Պետք է արդյոք նվազեցնել պետության միջամտությունը տնտեսության

Փաստարկների ներկայացում

Դրական կողմի փաստարկներ

1. Շուկայի ինքնակարգավորում
   Ազատ գներն ու մրցակցությունը օպտիմալ բաշխում են ռեսուրսները։ Օրինակ՝ գյուղատնտեսության սուբսիդիաները հաճախ հանգեցնում են արտադրության գերավելցուկի կամ պակասուրդի։

2. Նորարարության խթանում
   Մրցակցությունը ստիպում է ձեռնարկություններին բարելավել արտադրանքը։ Պետական մենաշնորհները (օրինակ՝ ԽՍՀՄ-ում) դանդաղեցնում են տեխնոլոգիական առաջընթացը։

3. Կոռուպցիայի նվազեցում
   Բյուրոկրատիայի նվազեցումը նվազեցնում է կաշառակերության հնարավորությունները։ Օրինակ՝ Վրաստանում բիզնեսի համար թույլտվությունների պարզեցումը կրճատել է կոռուպցիան 52%-ով (2003-2012)։

Բացասական կողմի փաստարկներ

1. Շուկայական ձախողումներ
   Մաքուր օդը, կրթությունը հանրային բարիքներ են, որոնք շուկան անտեսում է։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում առանց պետական միջամտության՝ 45 մլն մարդ չունի առողջապահական ապահովագրություն։

2. Սոցիալական անհավասարություն
   Ազատ շուկան խորացնում է եկամտային անհավասարությունը։ Հարավային Կորեայում պետական ներդրումները կրթության մեջ նվազեցրել են անհավասարությունը 30%-ով (1990-2020)։

3. Երկարաժամկետ ներդրումներ
   GPS-ը և ինտերնետը ստեղծվել են պետական ֆինանսավորմամբ։ Մասնավոր սեկտորը հազվադեպ է ներդնում 10+ տարվա հետազոտություններում։

Փաստարկների հերքում

Դրական կողմի հերքում

• Շուկայական ձախողումների մասին. Պետական միջամտությունն ինքնին հաճախ ստեղծում է ձախողումներ։ Օրինակ՝ Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի սուբսիդիաները 1990-ականներին հանգեցրել են ռեսուրսների անարդյունավետ օգտագործման։
• Նորարարության մասին. DARPA-ի ներդրումները կարևոր են, բայց ինտերնետի տնտեսական արժեքը բացահայտվել է միայն ազատ շուկայում (Google, Facebook)։

Բացասական կողմի հերքում

• Ազատ շուկայի մասին. 2008 թվականի ճգնաժամը ցույց տվեց, որ առանց պետական կարգավորման՝ շուկան հակված է ռիսկերի։
• Մոնոպոլիաների մասին. Amazon-ի գերիշխանությունը ապացուցում է, որ ազատ շուկան կարող է հանգեցնել հակամրցակցային պրակտիկայի։

Հարցաքննություն

Դրական կողմի հարցեր

1. Բացասական կողմին.
   - Հարց. Ինչպե՞ս կբացատրեք, որ Չինաստանը՝ ուժեղ պետական միջամտությամբ, ունի ավելի բարձր անհավասարություն, քան Սկանդինավյան երկրները, որտեղ պետությունը հիմնականում ֆինանսավորում է սոցիալական ծրագրեր։

• Պատասխան. Սկանդինավյան մոդելը հիմնված է բարձր հարկերի և թափանցիկության վրա, ոչ թե ուղղակի միջամտության։

Բացասական կողմի հարցեր

1. Դրական կողմին.
   - Հարց. Ինչպե՞ս կպաշտպանեք Հայաստանի փոքր ձեռնարկությունները, եթե թուրքական կամ իրանական ապրանքները ողողեն շուկան՝ առանց մաքսատուրքերի։

• Պատասխան. Պետությունը պետք է սահմանի արդար մրցակցության կանոններ, բայց չխանգարի շուկայի գործունեությանը։

Ազատ բանավեճ

• Դրական կողմ.
  «Եթե պետությունը Amazon-ին դիտարկում է որպես մոնոպոլիա, ապա ինքնին դառնում է մոնոպոլիստ՝ սահմանելով, թե ով կարող է մրցել»։

• Բացասական կողմ.
  «Պետությունը ոչ թե մրցակցության թշնամին է, այլ դրա պայմանների ստեղծողը։ Առանց կանոնների՝ ֆուտբոլը կդառնա կռիվ»։

Եզրափակիչ խոսք

Դրական կողմ

Մենք պահանջում ենք ոչ թե անպետություն, այլ խելացի պետություն՝
- Որը կարգավորում է, բայց չի ղեկավարում։
- Որը պաշտպանում է մրցակցությունը, բայց չի պաշտպանում անարդյունավետությունը։

Բացասական կողմ

Պետությունը պետք է լինի արմատ, ոչ թե տերև.
- Արմատը անտեսանելի է, բայց ապահովում է կայունություն։
- Այն պետք է ներդնի այնտեղ, որտեղ շուկան ձախողվում է (կրթություն, գիտություն, էկոլոգիա)։