د ټیکنالوژۍ اخلاق د خبرې په لرلو کې چې تر څو کلرو کې د چارو د روزو کې د انسان د چارو ځای ونیسي؟
دلیل ورکول
مثبت اړخ دلیل ورکول
لومړی دلیل: د اخلاقي چوکاټ يوازې انسان جوړوي، ماشین نه
د اخلاقي تصمیم اخیستنې لپاره، دا د چوکاټ ده چې د درد، عدالت، محبت، احساسه، او غلط ته بېرته پام ورکول – يوازې انسان جوړوي. ماشین ته قاعده ورکړئ، نو به يې پلي کړي، خو به يې نه پوهیږي چې دا قاعده کوم اخلاقي ارزښت لري. هغه چې د اخلاقي مسله د شکل، مفهوم، او حالاتو پر بنسټ بدلون لري، ماشین به د هغه د نظرونو ته نه رسیږي.
دوهم دلیل: عاطفه او هوښياري – د چارو د روزو اصلي ستونزه
چارې د هغه څه دي چې د عاطفي هوښيارۍ، د درد ته مهرباني، د بې وزلو لپاره د ملاتړ، او د عدالت غوښتنه ته اړتيا لري. ماشین به د يوې قضيه د ثبوتونو پر بنسټ فيصله ورکړي، خو به يې نه پوهیږي چې د هغه شخص د مور مړه شوې، د هغه زوی بې روغتونه دی، يا د هغه د ټولنې کې يو عمدي ستم شوی ډله ده. د چارو د روزو کار نه يوازې د قانون پلي کول دي، بلکه د انسانيت، فضيلت، او انصاف ترمنځ توازن راولي.
تیسری دلیل: د ټیکنالوژي وسیله ده، حاکم نه
ټیکنالوژي د انسان د عقل د وسیلې په توګه راغلې، نه د انسان د عقل د جانشین په توګه. AI پرمختګ ښه دی، خو دا به د انسان د مشرۍ، سياسي تصمیم، او اخلاقي رهنمود له منځه وړي؟ نه! زموږ د قضايي نظام کې AI به د ثبوتونو تحلیل، د ملفونو د چکاو، يا د قضاوتو د تاریخ په پلټنه مرسته وکړي، خو به د فيصلې اخیستو حق یوازې د بشري قاضي سره وي.
څورتم دلیل: د بشري غلطو ته بېرته پام، د ماشین د محدوديت
هو، انسان غلطوي، خو انسان بېرته پام کوي، توب کوي، چلند بدلوي. ماشین به يوه غلطه فيصله وکړي، خو به يې نه وگوري چې غلطه کړې ده، مګر چې يو انسان ورته وويلي. ماشین به د غلطې الګوريذم له مخې د يوې ټولنې ته ناانصافانه فيصله ورکړي، او به يې نه وګوري چې دا يوه اخلاقي فاجعه ده. دا هغه ځای دی چې اخلاقي چارې يوازې د عقل نه، بلکه د وجدان سره تړلې دي – او وجدان يوازې انسان لري.
منفي اړخ دلیل ورکول
لومړی دلیل: د مصنوعي ذهن (AI) د اخلاقي الګوريذمونو جوړول
AI ته د اخلاقي الګوريذمونه ورکول کیدی شي چې د عدالت، تناسب، او عامه منافع پر بنسټ وي. د چارو د روزو کې د عدالت د حصول لپاره، دا الګوريذمونه به د بشري تعصبونو څخه پاک وي. يو انسان قاضي ممکن د قوم، سیاسي نظر، يا عاطفي تاثیر له امله فيصله وکړي، خو AI به يوازې د قانون، ثبوتونو، او د ټولنې منافع پر بنسټ فيصله ورکړي.
دوهم دلیل: بشري تعصبونه د چارو د روزو لپاره خطر دي، ټیکنالوژي دا خطر راټولوي
د نړۍ په ډیرو سیمو کې، چارې د سیاسي دب، د لویو کسانو د مالي قوت، يا قومي تعصب له امله ناانصافانه وي. AI به د دې تعصبونو څخه پاک وي. دا به يوازې د قانون پلي کړي، نه د سیاست، نه د عاطفې، نه د فشار. د چارو د روزو نظام به د بشري چاودنې څخه ځغورل شي، او به د ټولنې لپاره عادلانه شي.
تیسری دلیل: د ټیکنالوژي دودونه به د بشري غلطو کمول کړي
بشري قاضي کولی شي د ثبوتونو غفلت وکړي، د قانون غلط تفسیر وکړي، يا د فشار له امله غلط فيصله وکړي. خو AI به د ټولو قوانينو، د ټولو قضاوتو، او د ټولو ثبوتونو د چکاو سره دقيقه فيصله ورکړي. د غلطو کمښت به د ټولنې اعتماد په چارو کې راپورته کړي.
څورتم دلیل: د بشري جانشینتوب – د ترقی ضرورت
د نړۍ تاریخ د جانشینتوب دی: انسان د سواري له اسب څخه ماشین ته ولاړ، د نوټونو له کاغذ څخه کمپیوټر ته ولاړ، نو ولې نه وي ځای نیول کیږي؟ د ترقی معنی دا ده چې هغه څه چې بهتر کیدی شي، بهتر شي. که چیرې ټیکنالوژي بهتر چارې ورکولی شي، نو دا به د بشريت د اخلاقي ذمې داري ده چې د هغه څخه استفاده وشي.
د دلیل ورکولو رد
د مثبت اړخ دویم مناظر د دلیل ورکولو رد
- د منفي اړخ د لومړي مناظر د وینا پر وړاندې د دلیل ورکولو رد
ستا چې وویل چې "AI د عدالت، تناسب، او عامه منافع پر بنسټ فيصله ورکوي"، نو زما وینا دا ده: چا ته یې ویلي چې دا "عامه منافع" کوم دي؟ دا الګوريذم ته څنګه ويلي شوي چې د یوې مور له مړي سره مقایسه کول غلط ده؟ که چیرې يو ماشین د یوې بالغه شخص او یوې ماشومه نجلۍ ترمنځ حق ورکوي، نو دا به د عددونو پر بنسټ وي — د عمر، د وضعیت، د ثبوت — نه د هغه اخلاقي بار له مخې چې د انسان په ذهن کې د یوې مور له مړي سره مرسته کوي.
ستا وویل چې "AI د بشري تعصب نه خلاص دی"، مګر زه ووایم چې دا هم غلط دی! الګوريذم چا له لاسه جوړ شوی؟ د انسانانو له لاسه! او دا ډاټا چا له لاسه داخل شوی؟ د انسانانو له لاسه! نو که ډاټا معیوب وي، نو الګوريذم به معیوب وي. تاسو نه غواړئ چې د یوې مصنوعي هوښیارۍ ته ووایئ چې "بې طرفه وي"، کله چې د هغې تمام تربیت د ناانصاف نظامونو له لاسه شوی وي.
بله ستاسو وینا وه چې "AI د ثبوتونو، قوانينو، او قضاوتو د چکاو سره دقيقه فيصله ورکوي"، مګر زه ووایم چې د چارو د روزو صبر، ترحم، او د حالاتو تفکر ته اړتیا لري، نه يوازې د قانون د حروفو تفسیر ته. که يو سړی د خپلې مور د ژوند د بچیتلو لپاره يو سوداګر ته ګوټه ورکړي، نو قانون به يې محکوم کړي، مګر انسان قاضي به د هغه حال ته پام وکړي. ماشین به يې يوازې "جرم – ثبوت – محکومي" وګوري، مګر انسان به د ژوند غوښتنې، د محبت فشار، د مجبوریت وګوري.
او په وروستیو کې، تاسو وویل چې "د تاریخ د جانشینتوب دی"، مګر زه ووایم چې تاریخ به د ارزښتونو له منځه وړلو سره نه ځي! که تاسو اسب څخه ماشین ته ولاړ شوی، نو دا د حرکت د وسیلې ترقی ده، نه د ارزښتونو له منځه وړل. که تاسو غواړئ چې د قاضي ځای ماشین نيسي، نو بیا تاسو نه غواړئ چې عدالت وشي، بلکې غواړئ چې محاسبه وشي. عدالت يو عمل دی، مګر محاسبه يو حساب دی.
د منفي اړخ دویم مناظر د دلیل ورکولو رد
- د مثبت اړخ د لومړي او دویم مناظرو د وینا پر وړاندې د دلیل ورکولو رد
تاسو وویل چې "ماشینونه د احساساتو، درد، محبت، يا وجدان له مخې فيصله نه کوي"، مګر زه ووایم چې دا هغه ستونزه نه، بلکې هغه حل دی! ځکه چې د چارو د روزو اصلي ستونزه دا ده چې انسان قاضي د عاطفې، فشار، سیاست، یا رشوت له امله ناانصاف وي. که يو قاضي د خپل زوی ته محکومي ورکړي، نو دا عدالت دی، مګر که د خپل دشمن ته ورکړي، نو دا ناانصافی ده. ماشین به د ټولو لپاره يو شان معیار وکاروي. دا به نه وپوهي که متهم غريب دي يا ثروتمند، دې ته اړتیا نه لري.
تاسو وویل چې "عاطفه او هوښياري – د چارو د روزو اصلي ستونزه دي"، مګر زه ووایم چې عاطفه که ډکه وي، نو د عقل منفي کوي. که يو قاضي د خپلې مور له مړي سره عاطفي وي، نو به د قانون له منځه وړي. ماشین به د هغه عاطفي بار نه لري، او به د قانون د حروفو سره سم فيصله وکړي. دا نه معنی لري چې ماشین بې حس دی، بلکې معنی لري چې د عدالت لپاره د عاطفې د نفوذ څخه خلاص دی.
تاسو وویل چې "د ټیکنالوژي وسیله ده، حاکم نه"، مګر زه ووایم چې که ټیکنالوژي د ټولنې په ټولو برخو کې د حاکمیت څرګندونه کوي، نو ولې د چارو د روزو څخه به یې مستثنا کړو؟ د ډاکټرانو، پولیسو، او استادانو ځای یې بشپړ نه کړی، مګر د یوې منظم، دقيقې، او بې طرفه نظام د روزنې لپاره یې وړ دي. د چارو د روزو حقیقت د انساني عنصر نه دی، بلکې د عدالت، د قانون، او د حق عنصر دی.
تاسو وویل چې "انسان توب کوي، خو ماشین نه"، مګر زه ووایم چې ماشین به د توب له اړتیا نه وي! ځکه چې ماشین به د غلطو نه کړي، که دې ته سم ډاټا، سم الګوريذم، او سم کنټرول وي. که يو قاضي په ۳۰ کلنیو کې ۱۰۰ غلطو کړي، نو ماشین به په ۳۰ کلنیو کې ۱۰ غلطو کړي. او که ماشین غلطو وکړي، نو دې غلطو به ریکارډ شوی، به تحلیل شوی، او به اصلاح شوی — د بشري غفلت له توپیره، چې به یې توب وشي، مګر به یې بیا تکرار شي.
نو زه ووایم، چارې نه یوازې د قانون د تفسیر، بلکې د عدالت د تطبیق لپاره دي. او د عدالت بهترین محافظ هغه نظام دی چې د تعصب، فشار، او عاطفي ناپایدارۍ څخه خلاص وي — او دا ماشین دی.
پوښتنې او ځوابونه
د مثبت اړخ دریم مناظر پوښتنې
- د مثبت اړخ دریم مناظر د پوښتنو او ځوابونو مطالب او د منفي اړخ ځوابونه
مثبت اړخ دریم مناظر:
1. که AI د عدالت د تطبیق لپاره بهتره وسیله ده، نو زما ورور د ۲۰ کلنۍ عمر کې د یوې غلا تحمیلي توبه کړې، او ماشین یې د ۱۵ کلنې محکمې تنظیم کړې، بیا د هغه مور به څنګه وايي چې دا عدالت و؟ دا به د قانون د حروفو عدالت وي، نه د انساني حقیقت عدالت!
منفي اړخ لومړی مناظر (ځواب):
زه وایم، د عدالت معیار باید د شخصی احساساتو څخه لوی وي. که د قانون مطابق محکمه صادقه، نو دا به عدالت وي، حتی که د موره دل تباشی شي. AI د عاطفې نه ډډه کوي، ځکه چې عاطفه د ناانصافۍ سرچینه ده.
مثبت اړخ دریم مناظر:
2. تاسو ووایاست چې AI د بشري تعصب څخه خلاص دی، مګر دا ډاټا چې د الګوريذم ته ورکول کیږي، هلته چې د سیاه پوسته وګړو په مقابل کې د سفید پوسته وګړو څخه ډیره محکمه کیږي، هلته چې تاريخي تعصب موجود وي، نو AI به د دې تعصب تکرار وکړي! تاسو ته دا نه وایي چې "تمیز شوی نظام، تمیز نتیجې راولي"؟
منفي اړخ دویم مناظر (ځواب):
زه وایم، دا صحیح دی چې که ډاټا معیوب وي، نتیجې به معیوب وي، مګر دا د AI غوښتنه نه، بلکې د انسانانو غوښتنه ده چې دا ډاټا سم کړي. که موږ د عدالت د نظام د تمیزولو لپاره کوشش وکړو، نو AI به د تمیز نظام د حافظې په توګه دقيقه فيصله ورکړي.
مثبت اړخ دریم مناظر:
3. تاسو ووایست چې حرکت د اسب څخه ماشین ته ولاړ، نو ولې قاضي هم د انسان څخه ماشین ته نه ولاړ شي؟ مګر دا مقایسه غلط ده! حرکت د وسیله د ترقی ده، مګر چارې د انساني ارزښتونو، وجدان، او اخلاقي تصمیم ده! تاسو به د اخلاق د ماشین سره نه وړئ، ځکه چې ماشین توب نه کوي، نه غوسیږي، نه خپل غلط ته اعتراف کوي!
منفي اړخ څلورم مناظر (ځواب):
زه وایم، تاسو غلط تصور کوئ. ماشین نه توب کوي، مګر نه غوسیږي، نه ډکیږي، نه فشار لاندې راځي — هغه داسې چاره ده چې د عدالت لپاره بهتره وي. که موږ د انسان د چارو ځای د یوې بهترې، دقيقې، او ثابتې وسیله سره نیسي، نو دا د اخلاق ته زیان نه، بلکې د عدالت ته مرسته ده.
- د مثبت اړخ د پوښتنو او ځوابونو لنډیز مطالب
مثبت اړخ وښود چې منفي اړخ د عدالت د مفهوم غلط تفسیر کوي: عدالت یوازې د قانون د تطبیق نه دی، بلکې د حالاتو، عاطفې، او اخلاقي توازن سره تړاو لري. د AI د تعصب د ډاټا له امله ناچاره ده، نه آزاد. د جانشینتوب بحث هم غلط دی، ځکه چې د چارو د روزو حقیقت د انساني عنصر دی، نه د وسیله ترقی. AI کولی شي د معاونیت وسیله وي، مګر د قاضي د ځای نه.
د منفي اړخ دریم مناظر پوښتنې
- د منفي اړخ دریم مناظر د پوښتنو او ځوابونو مطالب او د مثبت اړخ ځوابونه
منفي اړخ دریم مناظر:
1. تاسو ووایست چې عاطفه د چارو د روزو لپاره ضروری ده، مګر که یو قاضي خپل ملی وګړی د یو نا ملی وګړي سره مقایسه کړي، او د هغه لپاره خفيفه محکمه ورکړي، هلته به عاطفه د ناانصافۍ سرچینه نه وي؟ تاسو به د عاطفې د ستونزې په توګه وایئ، نه د حل!
مثبت اړخ لومړی مناظر (ځواب):
زه وایم، عاطفه کیدی شي ناانصافۍ تولید کړي، مګر دا د عاطفې غوښتنه نه، بلکې د انساني کمزوری ده. عاطفه کیدی شي ستونزه وي، مګر دا هغه عنصر دی چې د چارو د روزو ته انساني جوهر ورکوي. ماشین به د هغه ملی وګړي ته ۲۰ کاله ورکړي، حتی که د هغه وارث بې غوښتنه وه، مګر انسان به د حالاتو ته پام وکړي.
منفي اړخ دریم مناظر:
2. تاسو ووایست چې AI نه توب کوي، مګر که یو قاضي یو غلطه فيصله وکړي، نو هم به توب نه کړي! بشري قضاة به د عدالت د میزان څخه لا ستر وي؟ نه، بشري قاضي به د فشار، سیاست، یا تعصب له امله غلط فيصله وکړي، او به یې هم توب نه کړي. نو کوم بهتر دی: یو ماشین چې غلط نه کوي، یا یو انسان چې غلط کوي او توب هم نه کوي؟
مثبت اړخ دویم مناظر (ځواب):
زه وایم، انسان غلط کوي، مګر کولی شي توب وکړي، د قانون برسېره د انصاف تفسیر وکړي، د ټولنې د عرف سره همغږي شي. ماشین به د قانون د حروفو تفسیر کړي، مګر به د روحو تفسیر نه کړي. د عدالت حقیقت د قانون په کاغذ کې نه، بلکې د خلکو د دلو کې دی.
منفي اړخ دریم مناظر:
3. تاسو ووایست چې AI د عاطفي تجربې نه لري، مګر که موږ د یوې ماشینې ته د تمامې بشري تاریخ، فلسفه، ادب، او اخلاقي نظریاتو ډاټا ورکړو، نو هلته به دا ماشین د بشري اخلاق د تفسیر لپاره توانایي ولري؟ که نه، نو تاسو به د انسان د ذهن د تفریح یوه حدودو ته محدوده کړئ!
مثبت اړخ څلورم مناظر (ځواب):
زه وایم، ماشین کولی شي ډاټا زده کړي، مګر نه کولی شي تجربه زده کړي. د مور د مړي غم، د والدینو د فقر سره جګړه، د بې وسی وګړي د ژوند زحمتونه — دا تجربې نه دي چې د ډاټا په شکل داخلې شي. ماشین به د "توافق" زده کړي، مګر به د "رحم" معنا نه زده کړي. د اخلاق حقیقت د تجربې سره دی، نه د معلوماتو سره.
- د منفي اړخ د پوښتنو او ځوابونو لنډیز مطالب
منفي اړخ وښود چې مثبت اړخ د عاطفې د ناانصافۍ خطر نه ډډه کوي، او د AI د بهرې ځواک په توګه نه ګوري. که چیرې انسان غلط کوي او توب هم نه کوي، نو دا به د عدالت د نظام د ناکامي ته رسیدل وي. AI کولی شي د بشري کمزوريو څخه م不受توبه وي، او د عدالت د بهترې تعبیر لپاره د بشري اخلاق د تاریخ سره تجهیز شوي وي. د چارو د روزو بهرنۍ ارزښتونه باید د دقيقې، منظمې، او بې تعصبه وسیله سره تطبیق شي، نه د بشري ناپایدارۍ سره.
آزاده مناظره
مثبت ۱:
که ماشین غوښتي چې د قاضي جای نیسي، نو بیا به ورته ووایم: "ستا د مغز بیټونه د محبت نه پیژني، ستا د سنسرونه د مور د څښتنو نه تشخیص کوي! ته د قانون د حروفو قیدی یې، خو عدالت د روح د زنګونو سره رامنځته کیږي!"
منفي ۱:
هغه مور چې خپل زوی ورکړی، هلته يې د عاطفې غوښتنه، مګر د ۹۰٪ قضیو کې دا هغه عاطفه ده چې ناانصافه قضاوت کوي! زموږ AI به د قانون د حروفو سره نه، بلکې د عامه منافع د منطقو سره وکاروي!
مثبت ۲:
ستا AI که د یوې غريبې مور له مړي سره مقایسه کړي، نو دا نه عدالت، بلکې د ماشیني بی حسیتۍ اعلان دی! عدالت که یوازې د ثبوت ترسره شي، نو د قبرستان هم یو منظم نظام لري!
منفي ۲:
قبرستان به منظم وي، مګر هغه نه چې د یوې سیاسي شخصیت د فشار له امله د بې ګناه سزا ورکړي! زموږ ماشین نه غوښتي، نه ترش، نه یې د مېرمنې فشار لري – دا هغه عدالت دی چې انسان نه کولی شي!
مثبت ۳:
که تاسو غواړئ چې د عدالت د نظام کارکوونکي د خلکو د دردوونو له منځه وړئ، نو بیا هغه نظام به د یوې بی احساس ماشین د خدمت ډک شي، چې د ټولنې د روح له منځه به وړي!
منفي ۳:
دلته غوښتنه د عدالت د روح ته نه، بلکې د عدالت د مرض ته ده! او دغه مرض – د انساني تعصب، فساد، او عاطفي ناپایدارۍ – د AI بهترین دوا دی!
مثبت ۴:
ته غواړي چې د قاضي جای ماشین نيسي؟ نن وخت یې د قانون پرمختګ، فردا به د انسان د جای ناستي د یوې ټیټې مېز ته رسیږي! هلته به ووایو: "دا ماشین دی چې د مېړه زوی ماته کړ!" او ماشین به وويلي: "بیس، زه فقط د ډاټا پرمبنی فيصله کوم!"
منفي ۴:
هغه مېړه زوی چې مات شوی، که د عاطفې له امله ورکړل شوی وي، نو دا نه غلطی، بلکې د نظام د ناکامي ثبوت دی! زموږ ماشین به د احساساتو نه فيصله ونکړي، مګر به د عدالت د تاریخ ټول ثبوتونه په کره توګه تفسیر کړي!
د لنډیز بیان
د مثبت اړخ لنډیز بیان
جناب رئیس، ستاسو سره غږ، دواړه خواوې خبرې کړې، مګر زموږ موضوع يو څه نه وه: يوه ماشين چې قانون وويلي، يو الګوريذم چې فيصله ورکړي — نه، زموږ موضوع دا وه: آيا کومه څيز چې عدالت ته ارزښت ورکوي، کومه څيز چې د عدالت روح دی، که دا ماشین ته ورسي؟
زموږ وينا دا ده: نه! نه کولی شي، او نه به ورسي!
چارې نه يوازې د قانون حروف دي، بلکه د قلب حرکت، د عاطفي توازن، د صبر، د ترحم، د دندې، او د وجدان دی. که تاسو د هغه مور مړي ته ورنیسئ چې زوی يې وژل شوی، به موږ ووایو چې AI به د هغې درد ته "0.73 احساساتي وزن" ورکړي؟ نه! درد نه اندازه کیږي، درد تجربه کیږي!
ماشينونه د تعصب څخه خلاص دي؟ نه! ماشينونه د هغه انسان د ذهن څخه جوړ شوي چې د تعصب، تاريخ، او سياسي فشار سره ډک دی. که ډاټا معیوب وي، نتیجه به معیوب وي — او بيا به موږ ووایو "ماشين ناانصاف نه دی!" — مګر ماشين د انسان د غلطۍ ژوندی ثبوت دی!
تر څو کلرو کې؟ د سلسلې د ترقی له مخې، شايد ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰ کاله وروسته هم نه! ځکه چې د عدالت حقیقت د ماشين د محاسبې نه، بلکې د انسان د جوهر څخه راځي. که موږ د قاضي جای ماشين ونیسي، نو بیا به عدالت د قانون د حروفو ته اغېږي، او د قلب نغمه به په صفرونو کې ختمه شي.
زموږ غوښتنه ده: د عدالت نظام ته د ترقی وسیله ورکړو، مګر د عدالت روح نه ورکړو! ماشين وسیله وي، حاکم نه!
زه دا لنډه کوم چې د چارو د روزو حقیقت د انسان د چارو څخه نه شي جلا کیدی، ځکه چې که دا وشي، نو بیا به عدالت د انسان نه، بلکې د الګوريذم غلام وي.
د منفي اړخ لنډیز بیان
جناب رئیس، ستاسو سره غږ، مثبت اړخ موږ ته وويل چې ماشين نه شي کولی چې درد ووایي، عاطفه وکړي، يا ترحم وکړي. زه وويلم: دقیقاً همدا ده لامل چې ماشين بهتر دی!
هلته چې انسان غضب ته ورپسېږي، ماشين صبر کوي. هلته چې انسان د سياسي فشار تحت کېږي، ماشين د قانون د حروفو ته وفاکار وي. هلته چې انسان د مال، د عاطفې، يا د قوم ته مخه کوي، ماشين يوازې د ثبوتو، د قانون، او د عامه منافع ته مخه کوي.
زموږ نه غوښتنه ده چې انسان د چارو څخه وتل شي، بلکې غوښتنه ده چې د عدالت د بهرنۍ ارزښتونو، د عدالت، د تناسب، د دقيقوت، او د بې تعصبي د تطبیق لپاره د تکنالوژي وسوشي.
آيا ماشين کولی شي ترحم وکړي؟ نه. مګر آيا انسان د ترحم له امله ناانصاف نه دي شوي؟ وه! د ترحم له امله د مجرم ته نرمي شوې، د بې ګناه ته سزا ورکړل شوې! نو که ترحم ناانصافتوب ته رسېږي، نو بیا د عدالت د نظام ته د ترحم د محدوديتونو سره ورګرځول بهتر دی.
تر څو کلرو کې؟ شايد ۵۰ کاله، شايد ۱۰۰ کاله، مګر د تاریخ دود دی: انسان د اسب څخه ماشین ته ولاړ، د چرخ څخه د موتر ته ولاړ، د خط ته د تلیفون ته ولاړ. نو ولې د قاضي له انسان څخه ماشین ته لاړ شو، به د ترقی ناکامي وي؟
زموږ غوښتنه ده: د عدالت د نظام کې د ماشین د استعمال نه د انسانيت له منځه وړل نه دی، بلکې د عدالت د بهترولو لپاره د بشري ناکاملې چارې جای به ونیسي.
لنډه کوم چې د چارو د روزو مستقبل د انسان د چارو څخه نه، بلکې د عدالت د بهترې، دقيقې، او بې تعصبه تعبیر څخه دي. ماشين به عدالت ته روح نه ورکړي، مګر به د عدالت د عمل د روح خوندي کولو لپاره وسیله شي.