Je, kazi za kila mtu zinapaswa kufanywa kwa kutumia teknolojia?

Hoja ya Kuanza

Hoja ya Kuanza ya Upande wa Kusema Ndiyo

Sema kweli: teknolojia si tu kitu cha kisasa—ni muhimu kama chakula cha kila siku. Sasa unapoamka asubuhi, unavyotumia simu ya kuamsha, ukweli wewe umetumia teknolojia. Lakini hatuna kuzungumzia simu tu. Tunazungumzia kazi zote—kukanda mboga, kujenga nyumba, kuchunguza wagonjwa, kuchora ramani za barabara. Je, kama tunaweza kufanya hayo kwa urahisi, kwa usahihi, kwa haraka kwa kutumia teknolojia, basi kwa nini tusivitumie?

Kwanza, teknolojia inapunguza muda ambao tunaogopa kuchokaa. Fikiria mwanamke mmoja anayepika kwa kutumia miti. Anaacha shule yake, anakwenda kwenye msitu, anachuma miti, anarudi, anaanza kupika—muda wake huisha kabisa. Lakini kama atapata jiko la umeme au la gesi? Atapata muda wa kusoma, kujifunza, kukuza biashara yake. Teknolojia si tu kuhakikisha kuliwezekana kufanya kazi—bali inawawezesha watu kuondoka na kazi za kuumiza mwili kwa kiasi kikubwa.

Pili, kazi kadhaa ni hazibaya. Watu wanakufa kwenye makazi ya chuma, wanapoteza macho kwenye mikoa ya kueneza sumu, wanapigwa na gari kwenye barabara kwa kufanya kazi za usafiri. Lakini kama tunatumia roboti, vituo vya udhibiti, au magari ya kusimama moja kwa moja, basi kwa nini tusimtumie mwanadamu kuchukua hatari hiyo? Mtu amelazimika kuishi, si kufa kwenye mahali pengine pale anapofanya kazi. Teknolojia inasaidia kuhakikisha kuwa kila mmoja anaponyanyuka asubuhi, anajaribu kuishi vizuri, si kujaribu kusonga mbele bila kufika kilele.

Tatu, teknolojia inawawezesha watu ambao jambo fulani limeviamisha kushiriki katika maisha ya kijamii. Mtu ambaye hakuna raha aliyemwonea, anapata kiti cha magurudumu kinachosonga kiotomatiki—anaweza kusafiri, kufanya kazi, kuhudhuria sherehe. Mtu aliye na shida ya kusikia anapata sikio la kielektroniki—anasikia mwalimu, anajifunza, anapata ajira. Hii si ujanja tu—ni haki ya kibinadamu. Kama teknolojia inaweza kutupa uwezo huu, basi ni dhambi kumzuia.

Hivyo, basi, kazi zote zinapaswa kufanyika kwa kutumia teknolojia—sio kwa kuwashauri watu kuwa wazembe, bali kwa kuwawezesha wote kuishi kwa ustawi, kwa amani, na kwa hamu ya maendeleo. Si kuvuruga, bali kuimarisha.

Hoja ya Kuanza ya Upande wa Kusema La

Asante. Lakini hebu tuwaze tena: je, teknolojia imeleta manufaa tu, au pia imeleta matatizo ambayo hatujawahi kufikiria?

Kwanza, kama sisi tutamwaga kila mmoja kwa kazi kwa kutumia teknolojia, basi kwa nini watu 500,000 wanaopata kazi leo watakwisha kuwa wasio na kazi kesho? Roboti zinaweza kukanda mboga, magari ya kusimama moja kwa moja inaweza kusafiri barabara, kompyuta inaweza kuchunguza wagonjwa—lakini kila moja ya hayo inawasilisha mtu mmoja kutoka kwenye mzunguko wa kielimu. Uboreshaji ni mzuri, lakini si kama unaboresha jamii kwa kuwachukulia wengine fursa za kujikwaa.

Pili, teknolojia haipatikani kila mahali. Vijijini, watu wanatumia mkukomkono kuchuma maji. Wanajifunza kwa kutumia karatasi na kalamu. Vifaa vya kidigitali viwili vinauzwa kwa bei ya mshahara wa mwezi wa mwalimu. Kama sisi tuameme teknolojia kama njia pekee ya kufanya kazi, basi tunawawezesha wale ambao wamepata pesa tu—na tunawazuia wale ambao wanajitahidi kushindana. Je, hii ni usawa? Au ni uongo mkubwa uliojengwa juu ya silaha ya mabadiliko?

Tatu, teknolojia inaongoza kuzuia uhusiano wa kijamii. Fikiria: kabla, watu wanakutana sokoni, wanapitia kwa kila mmoja, wanapong’aa, wanapong’amua. Sasa? Kila mmoja ana simu yake, anasafiri kwa app, ananunua kwa mtandao—hakuna mchanganyiko. Wajaovu wanapata kazi kama wahandisi wa AI, watoto wanachukua muda wote wa kuogelea video badala ya kucheza nje. Ukaribu wa kijamii unapungua. Mtu anajikwaa akisema “ninasimama pamoja”, lakini anaishia kuwa mwenyewe peke yake.

Na hatimaye, teknolojia haionekani kama mwisho—bali kama kipindi. Ni sawa na kusema kwamba kila mtu anapaswa kusafiri kwa ndege—lakini kama unahitaji kwenda sokoni ambacho ni kilomita moja mbali? Iko sanifu, lakini si inayofaa. Hivyo, kama kazi fulani inafanyika vizuri kwa njia za kienzi, kwa nini tusiwatia watu mafunzo mapya, mali mapya, na kuzihamasisha njia hizo badala ya kuzivuruga?

Teknolojia ni kifaa, si serikali. Inapaswa kutumika ikiwa inawezesha, isipokuwa inawawezesha wachache tu, wengine wanavyosumbuka. Hivyo, hatuwezi kusema kwamba kila kazi inapaswa kutumia teknolojia. Kwa sababu hakuna njia moja pekee ya kufanya mambo kazi—na hakuna njia moja pekee ya kuishi.

Kukanusha Hoja ya Kuanza

Kukanusha kwa Msemaji wa Pili wa Upande wa Kusema Ndiyo

Nashukuru kwa msemaji wa kwanza wa upande wa kusema "la" kwa hotuba yake yenye kina. Lakini, kama ninavyofahamu, amefanya kosa kubwa moja: amewekewa teknolojia kama adui wa binadamu. Hilo halipo sahihi. Teknolojia si adui — ni kifaa ambacho kama tulichovitumia vibaya, huwatusuru; lakini kama tutavipokea kwa hekima, hutuponya.

Alisema kwamba roboti zinapambana kazi za wanadamu. Lakini angalia! Wakati roboti anapochakata nywele katika salon, ni mtu mmoja ambaye anauhamia kutoka kwenye kazi ya kuchakata nywele kwa mkono hadi kuwa mhandisi wa kuendesha roboti huyo. Kazi imerekebishwa, siimekwa. Ukosefu wa kazi si tofauti na ukosefu wa ajira — ni suala la kujifunza kipindi kipya.

Pia alisema teknolojia husababisha kuzunguka kijamii. Lakini je, mbona Facebook, WhatsApp, na Zoom hazikutengeneza familia mbalimbali kusikia sauti za watu wao wamechoka? Je, teknologia haikuwezesha dada yangu mkoani Taita kutambua kiambo cha babake kilichosimama Ruvu? Kama teknolojia inatuponya kushiriki hisia, basi inaunganisha — siyo kuwasiliana tu, bali kuishi pamoja.

Na kuhusu fursa za kujikwaa, ninamkanaa msemaji kwa kuwa ana wasiwasi wa kihalisi. Lakini tafadhali! Wanasayansi wengine wanapaswa kuona kwamba teknolojia ni kama moto alipokuja duniani — moto ulipowekwa kwa uangalifu, ulitengeneza vyakula, kulinda na wanyama; ulipowekwa vibaya, ulitomoka. Vile vile, teknolojia inapaswa kutumika kwa uangalifu — kwa faida ya watu wote, si wachache.

Hivyo basi, teknolojia haipaswi kuzuiliwa kwenye kazi zote kwa sababu ya matatizo yanayotokana na uongozi usiofaa. Badiliko ni dhahiri la maendeleo. Inapobadilika njia tunavyofanya kazi, siyo mwisho wa kazi — ni mwanzo wa kazi mpya. Na kama sisi tungependa kuishi katika ulimwengu ambapo kila mtu anafanya kazi yake bila kukabiliana na shida, basi teknolojia ni hatua ya kwanza kwenda pale.

Kukanusha kwa Msemaji wa Pili wa Upande wa Kusema La

Nashukuru kwa msemaji wa kwanza na wa pili wa upande wa kusema "ndiyo". Walitoa hoja nzuri kuhusu ufanisi, usalama, na uwezo wa kupanua ufikiaji. Lakini kama ninavyoona, wameanza kuwapoteza kwenye kitu muhimu zaidi: kile kinachotufanya tu tu — binadamu.

Wanasema teknolojia inafanya kazi iwe rahisi. Sawa. Lakini je, kila kazi inapaswa kuwa rahisi? Kama kazi ya kumtunza mtoto wa kike ambaye amepoteza mamake — je, inapaswa kufanyika kwa kutumia app? Au ni kama inapaswa kufanyika kwa mikono, kwa moyo, kwa mchezo wa maneno, kwa uso kwa uso?

Teknolojia inafanya mambo iwe sawa, lakini kila jamii haiishi kwa usawa pekee — inahitaji huruma, inahitaji uwezo wa kusikiliza bila kuchukua muda, inahitaji mtu ambaye atakuja kwa wakati usio wa mpango, ambaye atasimama bila kulalamika pale ambapo hakuna faida.

Tena, wanasema teknolojia inawezesha watu wengi kufikia huduma. Lakini angalia hospitali moja ambayo imebadilisha wale waliosimama mbele ya meza ya daktari kwa chatbot. Mgonjwa anasema, “Nadhani nina malaria,” lakini hakuna mtu ambaye anamsikia sauti yake iliyopooza, asije ana maumivu makali, asije anaogopa kifo. Chatbot husoma orodha ya dalili — lakini haisikii hofu.

Ni kweli kwamba teknolojia ina faida kubwa katika sekta za viwanda, transporti, na uhifadhi wa data. Lakini kama inajaribiwa kuingia katika kila kazi — hasa hizo zinazohusiana na uongozi, elimu ya awali, au maslahi ya kijamii — basi inaanza kuharibu kitu kinachojumuisha maisha yetu: uhusiano wa kibinadamu.

Mfano? Shuleni, mwalimu ambaye anakielezea hesabu kwa kutumia tablet ni bora. Lakini mwalimu ambaye anasimama mbele ya darasa, anamwangalia kila mtoto, anajua ambaye anasumbuka, ambaye ana furaha, ambaye anataka kunyesha — huyo ni mwalimu. Si tablet. Tablet inaweza kuwa kifaa chake, lakini siyo anaye fungua mioyoni ya wanafunzi.

Hivyo basi, teknolojia haipaswi kuwa sheria ya kila mahali. Inapaswa kutumika pale ambapo inawezesha, isipokuwa pale ambapo inawasilisha uwezo wa kuburudisha, kumsaidia mtu kujikwaa, au kumtunza mwingine kama binadamu.

Kama teknolojia inapaswa kutumika kila mahali, basi basi tunajaribu kufanya binadamu awe kama mashine. Na hiyo si maendeleo — ni kurekebisha maendeleo.

Kipindi cha Maswali na Majibu

Katika kipindi hiki, wasemaji wa tatu kutoka kila upande wanasimama kukabiliana na hoja za mpinzani kwa kutumia maswali yanayochunguza msimamo wake. Hapa hakuna ncha ya kuchoma — bali ni mashambulizi ya akili, majibu yanayopokelewa kwa amani, na uwezo wa kubainisha kipengele kimoja muhimu: je, teknolojia inapaswa kuwa kila mahali, au kila mahali inapaswa kuwa chake?

Maswali ya Msemaji wa Tatu wa Upande wa Kusema Ndiyo

Swali kwa Msemaji wa Kwanza (Upande wa Kusema La):
Unasema teknolojia inawezesha ukwasi wa ajira — roboti zinakua kufanya kazi za watu. Lakini je, kabla ya teknolojia, hakuna kazi ambazo zimepotea kwa sababu ya mabadiliko ya uchumi? Kama vile, baiskeli zilianzisha biashara ya gari la mkono, magari yalibadilisha baiskeli. Je, mabadiliko haya hayakuwa ya kawaida? Je, teknolojia si kama mabadiliko hayo, lakini kwa kasi kubwa?

Mjibu:
Ndio, mabadiliko ni dhahiri ya maendeleo. Lakin tofauti ni kwamba kasi ya leo ni ya kushangaza. Kabla, badiliko lilichukua miaka mingi — sasa roboti ya AI inafanya kazi ya mwalimu, mhandisi, au mhudumu wa benki kwa dakika. Watu wanapotea ajira haraka zaidi kuliko wakipata fursa mpya. Hivyo si mabadiliko peke yake yanayowachoma — bali kasi ya kuvunjika kwa fursa bila kutoa muktadha wa kujifunza mambo mapya.

Swali kwa Msemaji wa Pili (Upande wa Kusema La):
Unasema teknolojia inavunjia uhusiano wa kibinadamu. Lakini angalia Facebook, WhatsApp, Zoom — teknolojia imewaunganisha watu wengi duniani kote. Watu wanapiga simu kwa familia yao Ulayani, wanajadiliana masomo, wanawasiliana. Je, si teknolojia ikitengeneza uhusiano kama ilivyovunjia?

Mjibu:
Uhusiano unaotengenezwa kwa skrini ni tofauti na uhusiano unaoumbwa kwa uso kwa uso. Unakaribia, unamwona macho, unaona mimbari, unaona michemo. Simu inakupa sauti — skrini inakupa sura. Lakini inakupatiaje moyo wake? Ni tofauti kama kusoma barua ya mapenzi na kusikia mtu anasema “nakupenda” wakati anapomwona. Teknolojia inafanya uwasilisho kuwa rahisi, lakini inaweza kufanya uhusiano kuwa nyepesi kama pembejeo.

Swali kwa Msemaji wa Nne (Upande wa Kusema La):
Unasema teknolojia inaharibu mazingira ya kijamii. Lakini kumbuka kwamba teknolojia pia imewaunga mkono wazee, watu wenye ulemavu, na wanawake waliosimama mbali kwa kufanya kazi kwa mtandaoni. Je, kama tusitumii teknolojia, tunawarudisha wapi? Katika nyumba zao kama waheshimiwa?

Mjibu:
Sisi hatutakata kudhibiti matumizi ya teknolojia — tunataka kudhibiti mahali palipo inapaswa kuwakilisha. Teknolojia ni muhimu kwa walemavu, lakini si kama ni moja kama kila kitu. Mfano: mzee anaweza kupokea huduma ya uwekezaji kwa simu — lakini je, anakwambia roboti tu “shikamoo,” au anaona mtu anamkaribisha kwa tabasamu? Tunataka teknolojia isipoharibu ile thamani ya uzee, waumini, na uhusiano unaotegemea uso kwa uso.

Muhtasari wa Maswali na Majibu ya Upande wa Kusema Ndiyo

Watu wa upande wa kusema “la” wanakubaliana kwamba teknolojia imeleta mabadiliko — lakini wanasisitiza kwamba kasi na ukweli wake unawezesha uvivu na kuondoa uhusiano wa asili. Wamebainisha kwamba teknolojia haiwezi kubadilisha thamani za jamii kama vile huruma, uzee, na uaminifu wa kibinadamu. Lakini pia wamekubaliana kwamba teknolojia inaweza kuwa msaada — ila si kiongozi. Hivyo, hoja yetu imebainisha kwamba teknolojia inapaswa kutumika kwa kikomo, si kwa ukomo.

Maswali ya Msemaji wa Tatu wa Upande wa Kusema La

Swali kwa Msemaji wa Kwanza (Upande wa Kusema Ndiyo):
Unasema teknolojia inafanya kazi kuwa rahisi, inasaidia kuelekea usahihi. Lakini je, kama kila kazi itatumia teknolojia, watu ambao hawana ufikiaji kama vijana vya mitaa, wanawake wa vijijini, au wazee wanaotumia pesa kidogo, watakuwa wapi? Je, teknolojia haionyeshe uongozi wa kikabila au kiuchumi?

Mjibu:
Si teknolojia inayotengeneza udhaifu — ni njia ya kutumika kwake inayotengeneza uongozi. Ikiwa serikali inaweka mfumo wa ajira ambapo kila mtu anapaswa kuandika CV kwa mtandaoni, lakini 60% ya watu hawana internet, basi tatizo ni katika sera, si katika teknolojia. Teknolojia inapaswa kuwa ya kila mtu — si ya wachache. Inapaswa kuwa inayosawazisha, si inayovunja.

Swali kwa Msemaji wa Pili (Upande wa Kusema Ndiyo):
Unasema teknolojia inaweza kujenga uhusiano, kama kwenye elimu. Lakini eleza hii: je, mwalimu ambaye anafundisha kwa tablet kila siku, anaweza kumtambua mwanafunzi ambaye anaishi uchane wa fedha au ulevi wa kina? Au anamwona tu kama “idadi” kwenye orodha ya wanafunzi?

Mjibu:
Technologia haifai kama ni kila kitu — lakini inaweza kuwa kifaa cha kumsaidia mwalimu. Mfano: mwalimu anaweza kutumia programu ya AI kupata wanafunzi ambao wanapoteza muda wa kufanya kazi, kisha kuwapitia kwa uso kwa uso. Teknolojia huonesha “sinyi”, mwalimu huniona “moyo”. Kwa hiyo, teknolojia si badala — ni msaidizi. Si mwalimu mwenyewe, bali ni mkandarasi wake.

Swali kwa Msemaji wa Nne (Upande wa Kusema Ndiyo):
Unasema teknolojia inapunguza kosa na kuzuia rushwa. Lakini kumbuka kwamba pia kuna data zinazolindwa na watu wachache, na wanaweza kuziba taarifa muhimu. Je, kama teknolojia ipo kila mahali, siwezekana kuwa “mtu mmoja” anaweza kudhibiti kila kitu? Je, si hatari kubwa zaidi kuliko kosa la binadamu?

Mjibu:
Hatari haiwezi kuzuilika kwa kutowa teknolojia — bali kwa kuisimamia vizuri. Kama risasi inaweza kutumika kuua au kusimama, teknolojia pia inaweza kuwa bahati mbaya au mema. Hatari ya data isiyolindwa inamaanisha tunapaswa kuimarisha sheria za kimataifa, si kuitupa teknolojia kama vile. Serikali inapaswa kuwa na rasilimali, si kujitetea kwa ukweli kwamba “binadamu ni bora zaidi.”

Muhtasari wa Maswali na Majibu ya Upande wa Kusema La

Watu wa upande wa kusema “ndiyo” wanakubaliana kwamba teknolojia haipaswi kuwa bila urembo. Wanakubaliana kwamba ufikiaji, usalama wa data, na uwezo wa kijamii ni changamoto. Lakini bado wanasisitiza kwamba kawaida ya maendeleo ni kuongezeka kwa teknolojia — si kurudi kwenye kale. Hoja zao zimebainisha kwamba teknolojia inapaswa kuwa ya kila mtu, lakini haiwezi kuwa kila kitu. Inapaswa kuwa chombo cha kusawazisha, si cha kuongeza uvivu.

Mjadala wa Huru

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema Ndiyo:
Sawa, basi mnasema teknolojia husababisha ukwasi? Nikiulize: Je, gari lilipotokea, wale waliozindua magari ya kucheza walipata kazi upya kama wafanyakazi wa benki? Si! Waliondoka. Lakini jamii iko bora leo kuliko ile ya miaka mia moja iliyopita. Sisi tunapenda kumbuka tu wale walioanguka, lakini hatukumbuki wale waliosimama kwa kunyunyizia ujuzi. Teknolojia haiondoi kazi — huwarisha kazi mpya. Roboti anayefanya kazi ya msimamizi wa magogo? Hakuna! Lakini anaweza kusaidia daktari kupima shinikizo la damu kila dakika bila kusalimia mgonjwa. Je, hiyo si faida? Sisi tunapaswa kuwa smart zaidi kuliko roboti, si kushindwa na yake!

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema La:
Ah, karibu ujue kile unachosema? Unasema teknolojia huwarisha kazi mpya… Lakini kazi mpya hizo ziko wapi? Kwenye ofisi zenye kondoo la kuketi mbele ya skrini kila saa! Basi je, kama mwalimu anatumia AI kujaza darasa lake, mwanafunzi atamjifunza nini? Kusema “Thank you ChatGPT”? Tovuti ya YouTube ina video ya kujifunza hesabu — lakini mwanafunzi amekosa uhusiano, ushauri, na mwalimu ambaye anamwona akilidondosha na kumsaidia. Teknolojia haijali kama wewe unajaa machozi au unasikitika. Haijui kama unahitaji kumpa mkono, si kuchukua screenshot. Binadamu ni binadamu kwa sababu ana moyo — si CPU!

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema Ndiyo:
Moyo! Na CPU! Unasema moyo… Lakini nikisema kwamba teknolojia inamsaidia mzee mwenye kipofu kupokea sauti ya familia yake kwa kutumia kiranga cha sauti kilichopo kwenye simu yake — je, hiyo si moyo iliyotumika kwa njia ya teknolojia? Au kama mke mmoja anayejifunza kusoma kwa kutumia programu ya sanifu kwenye simu yake baada ya kushindwa shuleni — je, teknolojia haikuwa kama mkono uliompaa? Sisi hatutamani kubadilisha watu kwa roboti — tunataka kutoa fursa kila mtu aweze kujitokeza. Kama teknolojia inawezesha mwanamke mwenye ulemavu wa kusikia kusoma kwa masomo ya juu, basi ni kile kinachomfanya akiwe binadamu zaidi — si kidogo!

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema La:
Fursa? Kweli! Lakini je, kila mtu ana fursa ya kufikia teknolojia hiyo? Wanaojipanga kwenye maeneo ya mbalimbali pale ambapo barua pepe ni dhahiri kama UFO? Pale ambapo umeme unatoka kwa baiskeli iliyochukua gesi ya mbuzi? Unasema “tumieni AI” kama vile unawapa watu simu ya star? Fikiria: teknolojia inapoa moto wa maendeleo, lakini pia inazima moto wa usawa. Wanajua jinsi ya kubadilisha kamera ya simu yao kuwa kama MRI, lakini bado wanashindwa kujua jinsi ya kumpongeza mtu aliyepotea kazi kwa sababu roboti ilimnyonya. Tunapoteza uhusiano, tunapoteza umoja, tunapoteza uwezo wa kushirikiana. Jamii isiyo na uhusiano ni kama kompyuta isiyo na mtandao — inabaki imemka, lakini haijifunzi chochote.

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema Ndiyo:
Naam, tunaona matatizo. Lakini kama tulipoanza kusema “teknolojia haipaswi kuingia,” basi tulipewa nini? Gari? Barabara? Telefonu? Leo tunapiga simu kila dakika lakini tunasema “sisi tunapenda uhusiano.” Hivi ni uongo! Tunapenda convenience! Tunapaswa kutumia teknolojia kwa hekima — si kuyachoma kama tulivyoangamiza magari ya zamani kwa sababu yalikuwa yanatia sumu. Badilisha mfumo, usibadilishe maendeleo. Ikiwa teknolojia inaweza kumsaidia mwanamke mwenye ulemavu wa kuona kupanda basi kwa kutumia app ya kusikiliza maneno, basi haya ni mabadiliko ya kisiasa — si kuvunjika kwa utu!

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema La:
Haya ni mabadiliko ya kisiasa? Ah, basi basi! Lakini je, mabadiliko hayo yanafaa kwa kila mtu? Au yanafaa kwa wale wanaolipia kutoa huduma hizo? Unasema app ya kusikiliza maneno — lakini ni kwa ajili ya nani? Kwa ajili ya mtu anayefahamu Kiswahili, au kwa ajili ya mtu anayehitaji lugha ya Pwani, ya Kimvita, au ya Kihaya? Zinginefaa kwa wale ambao wanauza data, si wale ambao wanapokea huduma. Teknolojia inakuja kama msamaha, lakini mara nyingi inatoa marekebisho ya kikanda. Inajaribu kufundisha elimu ya kitaifa kwa kutumia mfumo wa Kiingereza uliojitokeza kwenye Google Translate. Hiyo si elimu — ni utekerifu wa akili!

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema Ndiyo:
Utekerifu wa akili? Wow! Lakini basi je, kama teknolojia inawezesha mwanafunzi mmoja kujifunza hesabu kwa lugha yake ya kienyiolojia kupitia programu ya sanifu iliyoundwa na wanachama wa jamii yake — basi hiyo si ujuzi uliounganishwa na utamaduni? Sisi hatutamani teknolojia ya kigeni tu — tunataka teknolojia ya kibinadamu! Tunataka teknolojia ambayo inajifunza kutoka kwa watu, si kutawala watu. Ni sawa kama vile dawa: inaweza kushinda ugonjwa, lakini kama hutumiwe kwa uangalifu, inaweza kukuua. Lakini je, tutakataa dawa kwa sababu ya wahalifu? Si! Tutaweka sheria, tutaweka mipaka. Vile vile, tutaweka mipaka kwenye teknolojia — lakini tusimkate mkono uliompa.

Msemaji wa 4 wa Upande wa Kusema La:
Mkono uliompa? Sawa, lakini je, kama mkono huo unakupa kwa malipo ya roho yako? Kama teknolojia inakusahaulisha kusema “habari” kwa rafiki yako kwa sababu umependa kumtextia “hbu?” Kama inakufanya ukipokea taarifa badala ya kusikiliza hadithi? Unakumbuka jana lile mlango ulipofunguka na babu wako anamletea mkate wa asubuhi? Leo, teknolojia imefunga mlango huo na kukuweka kwenye chat ya kijamii ambako wote wanawasiliana kwa emojis. Uhusiano umebadilishwa kuwa data. Utu umebadilishwa kuwa algorithmu. Tunapoteza kile kinachotufanya tu tu — na kuleta kile kitakachotufanya tu tu kama mashine.

Hotuba ya Hitimisho

Hotuba ya Hitimisho ya Upande wa Kusema Ndiyo

Watu wanavyosema, “teknolojia imewashia kazi,” lakini kweli ni kwamba teknolojia imewasaidia watu kufanya kazi kwa njia bora zaidi. Sisi ambao tunasema “ndiyo,” hatukulisema kwamba teknolojia inapaswa kufanya kila kitu — bali kwamba kila mtu anapaswa kuwa na fursa ya kutumia teknolojia kwa manufaa yake.

Tazama mwanamke mwenye ulemavu wa macho. Kabla ya simu ya akiba yenye sauti, alikuwa anakwama dunia kwa sababu hakupata kusoma vitabu. Leo, anasoma barua pepe, anasikiliza habari, anapiga simu — teknolojia amempatia uwezo wa kujitokeza. Je, ungependa kumzuia?

Au tazama daktari mmoja ambaye anatumia AI kutambua saratani mapema. Je, ungependa amerejeshe kwenye magonjwa ambayo angetambua tu baada ya kuwa ni late sana? Teknolojia haina lengo la kumfanya daktari asipate kazi — bali lengo lake ni kumsaidia ajifunze zaidi, akakodamiza kisa, akokomea maisha.

Lakini sisi hatukuambia kwamba roboti inapaswa kumfundisha watoto au chatbot iwapo mwalimu. Tumesisitiza: teknolojia inapaswa kuwa msaidizi, si mkurugenzi. Inapaswa kuleta usalama, ufanisi, na ufikiaji — si kuchoma watu wengine.

Na basi, kazi za kila mtu zinapaswa kufanyika kwa kutumia teknolojia pale ambapo inaweza kuongeza thamani — si pale ambapo inatoa kile kilichopita. Si lazima kila mwalimu ajaribu kutoa somo kwa roboti, lakini lazima kila mwanafunzi aweze kupata video ya somo kwa muda wake, mahali pake, na kwa njia inayomruhusu kujifunza.

Teknolojia si adui ya kibinadamu — ni rafiki wake aliyeleta fursa ambazo zamani zilitabaki ndani ya ndoto. Lakini kama tutakivaa kama sare bila kuchagua, tutavaa vile vile kama maskaradi.

Hivyo, msimamo wetu ni wazi: ndiyo, kazi za kila mtu zinapaswa kufanyika kwa kutumia teknolojia — ila kwa uangalifu, kwa hekima, na lengo la kuimarisha kibinadamu, si kumwacha kibiashara.

Hotuba ya Hitimisho ya Upande wa Kusema La

Tangu kale, binadamu ametengeneza, amefanya kazi, amezingatia, amevumilia — bila kompyuta, bila intaneti, bila roboti. Tunakumbuka hayo si kwa kushangaza, bali kwa kusema: tulikuwa tumeishi kabla ya teknolojia, na tunaweza kuishi pamoja nayo bila kuyachukulia kama serikali ya kila jambo.

Sisi ambao tunasema “la,” hatukisisitiza kwamba teknolojia ni mbaya. Tunasisitiza: si kila kitu kinachoweza kutendeka kwa teknolojia kinapaswa kutendeka kwa teknolojia.

Angalia shule moja ambapo wanafunzi wanafundishwa na chatbot. Mwalimu anaondoka, wanafunzi wanapokea majibu ya mara moja, lakini wanapoteza uhusiano, maswali ya kipekee, na ujuzi wa kumzungumzia mwalimu kwa uso. Je, elimu ni tu kusikiliza majibu, au ni pia kujifunza kushiriki, kushauriana, kushindana?

Au angalia ofisi ambako kila mtu anashughulikia skrini yake, anasimama kwa mikononi, anaogopa kuzungumza na mgeni. Teknolojia imefanya kazi iwe rahisi — lakini imefanya uhusiano kuwa ghali. Ubinadamu umepungua.

Na ni wapi watu wa maeneo ya nyakati, ambao hawana umeme, ambao simu yao haipati saini? Ikiwa kila kazi itafanyika kwa teknolojia, basi wale wanafikiaje? Je, teknolojia inatupa usawa, au inawawezesha wachache tu?

Sisi hatutaka kuteka teknolojia — tunaipenda, tunaithamini. Lakini tunaomba: tuifanye kama msaidizi, si kama baba. Tuimfanye kama kifaa, si kama dini.

Kila kazi isiwezekani kufanyika kwa kutumia teknolojia. Baadhi ya mambo yanapaswa kuwa na uongozi wa binadamu, uhusiano wa kinywaji, na uwezo wa kujiamini. Ni hapo ambapo utu unapowezeka — si kwenye algorithmu, bali kwenye moyo.

Hivyo, msimamo wetu ni wazi: la, kazi za kila mtu zisipaswi kufanyika kwa kutumia teknolojia. Teknolojia inapaswa kutumika kwa kikomo, kwa kisarifi, na lengo la kumsaidia kila mtu — si kumpa nguvu teknolojia kuliko kibinadamu.