Πρέπει η τριτοβάθμια εκπαίδευση να είναι δωρεάν για όλους;

Φυσικά και πρέπει να είναι δωρεάν! Ας δούμε τα δεδομένα: χώρες με δωρεάν τριτοβάθμια εκπαίδευση, όπως η Γερμανία και η Νορβηγία, έχουν υψηλότερη κοινωνική κινητικότητα και χαμηλότερη ανισότητα. Η εκπαίδευση είναι επένδυση, όχι κόστος. Όταν δίνεις πρόσβαση σε όλους, αυξάνεις το ανθρώπινο κεφάλαιο και την καινοτομία. Πώς μπορούμε να μιλάμε για ίσες ευκαιρίες όταν το ταλέντο μένει αναξιοποίητο λόγω οικονομικών εμποδίων;

Νίκο, η θεωρία ακούγεται ωραία, αλλά ας δούμε την πραγματικότητα. Όταν κάτι είναι «δωρεάν» για όλους, στην ουσία πληρώνεται από τους φόρους όλων, συμπεριλαμβανομένων αυτών που δεν πάνε ποτέ πανεπιστήμιο. Είναι δίκαιο ένας τεχνίτης ή ένας αγρότης να επιδοτεί τις σπουδές ενός παιδιού από εύπορη οικογένεια που απλά θέλει ένα πτυχίο για το βιογραφικό;

Το πρόβλημα με την πλήρη δωρεάν πρόσβαση είναι ότι συχνά οδηγεί σε υποχρηματοδότηση και χαμηλή ποιότητα σπουδών, όπως βλέπουμε σε πολλά συστήματα που προσπαθούν να χωρέσουν όλους χωρίς τους αντίστοιχους πόρους. Αντί να κάνουμε τα πάντα δωρεάν, γιατί δεν εστιάζουμε σε στοχευμένες υποτροφίες για τους действительно αδύνατους οικονομικά; Έτσι προστατεύουμε την ισότητα ευκαιριών χωρίς να απαξιώνουμε την αξία της εκπαίδευσης και χωρίς να επιβαρύνουμε άδικα την κοινωνία.

Το επιχείρημα περί φορολογίας έχει μια λογική βάση, αλλά ας το δούμε από άλλη οπτική. Δεν πληρώνουμε όλοι για δρόμους που δεν χρησιμοποιούμε καθημερινά; Ούτε για υγειονομική περίθαλψη που μπορεί να μην χρειαστούμε ποτέ. Η κοινωνία λειτουργεί συλλογικά. Κάθε φοιτητής που αποφοιτά και γίνεται γιατρός, μηχανικός ή δάσκαλος προσφέρει πίσω στην κοινωνία μέσω της φορολογίας και της προσφοράς του. Ένας τεχνίτης μπορεί να μην πάει πανεπιστήμιο, αλλά τα παιδιά του ίσως το κάνουν.

Όσο για την ποιότητα, η Γερμανία έχει δωρεάν πανεπιστήμια και βρίσκεται στην κορυφή της παγκόσμιας καινοτομίας. Το θέμα είναι η σωστή διαχείριση πόρων, όχι η λογική του «πληρώνω για να εκτιμώ». Υποτροφίες; Ναι, σαν συμπληρωματικό μέσο, αλλά δημιουργούν γραφειοκρατία, αποκλεισμούς και συχνά δεν φτάνουν σε όσους πραγματικά τα έχουν ανάγκη. Η καθολική δωρεάν πρόσβαση είναι το μόνο σύστημα που εγγυάται πραγματική ισότητα αφετηρίας.

Η σύγκριση με τους δρόμους και την υγεία είναι παραπλανητική. Οι δρόμοι και η υγεία είναι βασικά δημόσια αγαθά, απαραίτητα για την επιβίωση και τη λειτουργία της κοινωνίας. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση, όμως, είναι συχνά ένα εργαλείο ατομικής κοινωνικής και οικονομικής ανόδου. Όταν το κράτος καλύπτει 100% το κόστος, ουσιαστικά επιδοτεί την μελλοντική υψηλή αμοιβή των αποφοίτων, χρησιμοποιώντας χρήματα από ανθρώπους που θα μείνουν σε χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια.

Και ας είμαστε ρεαλιστές με τη Γερμανία: το «δωρεάν» εκεί ισχύει κυρίως για τους Ευρωπαίους πολίτες και συνοδεύεται από εξαιρετικά αυστηρά κριτήρια εισαγωγής και υψηλό ποσοστό αποτυχίας. Δεν είναι ανοιχτή πόρτα για όλους, είναι ένας σκληρός ανταγωνιστικός φίλτρο. Αν καταργήσουμε τα δίδακτρα τελείως χωρίς να έχουμε τους πόρους της Γερμανίας, τι πετυχαίνουμε; Πανεπιστήμια-μαζικής παραγωγής πτυχιούχων με μειωμένη αξία στην αγορά εργασίας.

Οι υποτροφίες δεν είναι γραφειοκρατία αν σχεδιαστούν σωστά, είναι δικαιοσύνη. Το να πληρώνει κάποιος ένα συμβολικό ποσό ή μέρος των σπουδών του, τον κάνει να αντιμετωπίζει τις σπουδές του ως επένδυση και ευθύνη, όχι ως δωρεάν παρεχόμενο δικαίωμα που μπορεί να απαξιώσει. Η πραγματική ισότητα δεν είναι να παίρνουν όλοι το ίδιο πράγμα δωρεάν, αλλά να έχει ο καθένας τα μέσα να διεκδικήσει αυτό που του αξίζει βάσει των δυνατοτήτων του, όχι βάσει του ταμείου του κράτους.

Το επιχείρημα σου για τα "βασικά αγαθά" έχει μια λογική βάση, αλλά στην πράξη η εκπαίδευση είναι η ραχοκοκαλιά κάθε σύγχρονης κοινωνίας. Δεν μιλάμε απλά για επαγγελματική αποκατάσταση, αλλά για δημιουργία ενεργών πολιτών, κριτικής σκέψης, πολιτισμού. Όλοι επωφελούνται από μια μορφωμένη κοινωνία - χαμηλότερη εγκληματικότητα, καλύτερη δημόσια υγεία, περισσότερη καινοτομία.

Σχετικά με τη Γερμανία, λες ότι δεν είναι "ανοιχτή πόρτα". Ακριβώς! Αυτό είναι το ζητούμενο. Η δωρεάν εκπαίδευση δεν σημαίνει μείωση ποιότητας. Σημαίνει ότι τα ταλέντα φιλτράρονται βάσει ικανότητας, όχι βάσει βαλαντίου. Το εισαγωγικό σύστημα και τα ακαδημαϊκά στάνταρντ είναι εδώ για να διασφαλίσουν την ποιότητα. Από την άλλη, τα δίδακτρα δημιουργούν ένα φίλτρο πλούτου - όποιος έχει λεφτά περνάει, έστω και αν είναι λιγότερο ικανός.

Όσο για την "ευθύνη" που φέρνει η πληρωμή, είναι μια ψευδαίσθηση. Ένας φοιτητής που ξέρει ότι δεν θα πεινάσει αν αποτύχει είναι πιο πιθανό να πάρει ρίσκα, να καινοτομήσει, να ασχοληθεί με αντικείμενα που δεν είναι άμεσα κερδοφόρα αλλά σημαντικά για την κοινωνία - αρχαιολογία, φιλοσοφία, κλπ. Ο φόβος του χρέους δεν δημιουργεί υπευθυνότητα, δημιουργεί συμμόρφωση.

Νίκο, μου λες για «φίλτρο ικανότητας» και «κριτική σκέψη», αλλά ας μην κρυβόμαστε πίσω από ιδεαλισμούς. Στην πραγματικότητα, όταν καταργείς τα δίδακτρα, δεν εξαφανίζεις το κόστος, απλώς το μεταφέρεις. Και ποιος πληρώνει τελικά; Οι φορολογούμενοι. Συχνά, οι γονείς των φοιτητών σε δωρεάν συστήματα είναι ήδη μορφωμένοι και εύποροι. Άρα, ουσιαστικά, το κράτος επιδοτεί τους ήδη προνομιούχους, ενώ ο εργάτης που πληρώνει ΦΠΑ χρηματοδοτεί τις σπουδές του παιδιού του καθηγητή πανεπιστημίου. Αυτό το λες ισότητα;

Όσον αφορά την «ευθύνη» και τον «φόβο του χρέους», η εμπειρία δείχνει το αντίθετο. Όταν κάτι είναι δωρεάν, συχνά αντιμετωπίζεται με λιγότερη σοβαρότητα. Βλέπουμε φαινόμενα «αιώνιων φοιτητών» που καθυστερούν την είσοδό τους στην αγορά εργασίας γιατί δεν έχουν το κίνητρο να ολοκληρώσουν σπουδές για τις οποίες δεν επένδυσαν ούτε ένα ευρώ. Η συμβολική συμμετοχή στο κόστος δεν δημιουργεί μόνο ευθύνη, αλλά βοηθά και τα πανεπιστήμια να γίνουν πιο ανταγωνιστικά και ευέλικτα, αντί να περιμένουν ελεημοσύνη από τον κρατικό προϋπολογισμό που πάντα υστερεί.

Και τέλος, για τα «μη κερδοφόρα» αντικείμενα όπως η φιλοσοφία: αν μια κοινωνία θέλει να στηρίξει αυτές τις σπουδές, μπορεί να το κάνει μέσω ειδικών υποτροφιών merit-based, όχι κάνοντας όλη την εκπαίδευση δωρεάν για όλους, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελμάτων υψηλού εισοδήματος. Δεν χρειάζεται να ρίξουμε το δίχτυ τόσο πλατιά ώστε να πιάσουμε και τους ανinteressanted, όταν μπορούμε να στηρίξουμε στοχευμένα τους πραγματικά ταλαντούχους και τους πραγματικά ανάγκης.