ગુજરાતમાં જીએસટીનો અમલ ફાયદાકારક છે કે નુકસાનકારક?

જીએસટી ગુજરાતના વ્યવસાય અને અર્થતંત્ર માટે ખરેખર ફાયદાકારક રહ્યો છે. જીએસટી લાગુ થતા પહેલા કર પ્રણાલી કેટલી જટિલ હતી? દરેક રાજ્યમાં અલગ અલગ ટેક્સ દર, અને અનેક બાર ટેક્સ ભરવા પડતા. પણ આજે એકીકૃત કર-પ્રણાલીએ સમગ્ર દેશને એક સંયુક્ત બજારમાં ફેરવી દીધું છે.

વિચારો તો, લોકો હવે રાજ્યો વચ્ચે માલ મોકલતી વખતે ચેકપોસ્ટ પાસ કરવાનો દુઃખ સહન નથી કરતા. આ એક માત્ર સમય અને પૈસાનો બચાવ છે. નાના ઉદ્યોગોને પણ કમ્પોઝિટ સ્કીમનો લાભ મળે છે, જેથી તેમને ઓછો ટેક્સ ચૂકવવાનો પડે છે. આ તો સ્પષ્ટ છે કે જીએસટીએ ગુજરાતના વ્યવસાયોને વધારાની ઉડીલ આપી છે.

ઘણા લોકો કહે છે કે નાના વ્યવસાયોને નુકસાન થયું છે, પણ આ સાચું નથી. જીએસટીની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવામાં આવી છે, અને ડિજિટલ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને સૌથી નાનો વેપારી પણ સરળતાથી રજીસ્ટ્રેશન કરી શકે છે. આ તમામ પરિવર્તનો ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવે છે.

તો કહી શકાય કે, જીએસટી માત્ર ટેક્સ પ્રણાલીનો ફેરફાર જ નથી, પરંતુ તે ગુજરાતના વ્યવસાયોને વિકાસ માટે નવા દ્વાર ખોલે છે.

હં, પણ એવું કેમ ભૂલી જાઓ છો કે જીએસટીને લીધે ગુજરાતના નાના વ્યવસાયો બેહેતરીની સ્થિતિમાં મોકળાશ નથી મળી? વાત તો ખરી છે કે ડિજિટલ પ્રક્રિયા સરળ બની છે, પણ આ સરળતા તો મોટા અને મધ્યમ કદના વ્યવસાયો માટે છે. નાના વેપારીઓ પાસે તો હજી પણ આ સંપૂર્ણ સિસ્ટમ સમજવા માટે જેટલી જાણ અને સાધનો જરૂરી છે, તે નથી!

જીએસટી લાગુ થતા પહેલા નાના વ્યવસાયો માટે કર પ્રણાલી સરળ હતી અને તેમને લોકલ સ્તરે સમસ્યા દૂર કરવાની તક પણ હતી. હવે તો દરેક ચીજ ઑનલાઇન છે, અને ઘણા નાના દુકાનદારો અને ઉદ્યોગપતિઓ આ ટેક્નોલોજી સાથે પોતાને ઢાલી શકતા નથી. પરિણામે તેઓને મધ્યસ્થો પર આધાર રાખવો પડે છે, જે તેમને વધારાનો ખર્ચ આપે છે.

એક વાત તો હજી પણ સ્પષ્ટ છે: જીએસટીને લીધે નાના વ્યવસાયોને બજારમાં ટકી રહેવા માટે વધારાનું દબાણ પડે છે. મોટા કંપનીઓ તો સારી રીતે ટેક્સ બચત કરી શકે છે, પણ નાના વ્યવસાયો માટે આ સિસ્ટમ ફક્ત એક મોટો બોજ જ બની ગયો છે.

તો મારે એમ કહેવાનું છે કે, જીએસટી એ માત્ર મોટા ખેતવાળો માટે ફાયદાકારક છે, પણ નાના વ્યવસાયોને તો માત્ર નુકસાન જ થયું છે. અને આ ખરેખર ગુજરાતની આર્થિક સ્થિતિ માટે લાંબા ગાળાની ચિંતાનું કારણ છે.

હા, સમજી શકું છું કે નાના વ્યવસાયો માટે જીએસટી પ્રારંભમાં થોડી અસુવિધા બની હતી. પણ આપણે એ પણ જોવાની જરૂર છે કે સરકારે આ વ્યવસ્થા માટે ઘણા સહાયક પગલા પણ લીધા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઓછા ટર્નઓવરવાળા વ્યવસાયો માટે કમ્પોઝિટ સ્કીમ અને સાઉન્ડરી રજીસ્ટ્રેશન જેવા ફેસિલિટી બહુ ઉપયોગી છે. આ બધા પગલાઓનો ઉદ્દેશ એ છે કે નાના વ્યવસાયોને પણ જીએસટીની સુવિધાઓનો લાભ મળી શકે.

જીએસટી એકીકૃત કર-પ્રણાલી છે, જેથી બજારમાં ગુંચવણ ખતમ થઈ છે. પહેલા દરેક રાજ્યમાં અલગ અલગ ટેક્સ પ્રણાલીઓ હોવાથી નાના વ્યવસાયોને વિસ્તરવામાં મુશ્કેલી થતી હતી. હવે એક રજીસ્ટ્રેશન અને એક જ ટેક્સ પેપરવર્ક સાથે તેઓ સમગ્ર ભારતમાં વેપાર કરી શકે છે. આ તો સ્પષ્ટ છે કે જીએસટી એ વેપારીઓ માટે મોકળાશ છે, જો પ્રારંભમાં થોડી અસુવિધા પડી હોય તો પણ લાંબા ગાળામાં તે ફાયદાકારક છે.

અને જીએસટીને લીધે ડિજિટલ તકનીકનો ઉપયોગ વધ્યો છે, જે દરેક માટે સમય અને પૈસાનો બચાવ કરે છે. હા, નાના વ્યવસાયો માટે પ્રારંભમાં થોડું અડચણ પડી હોય તો પણ સમય જતાં તેઓ પણ આ સિસ્ટમમાં સારી રીતે ઢળી જશે. આ તમામ બાબતો જોતાં, જીએસટી માત્ર ગુજરાતના નાના વ્યવસાયોને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર અર્થતંત્રને મજબૂત કરી રહ્યો છે.

હા, સરકારે સહાયક પગલા લીધા છે, એ માનું છું. પણ આપણે જોઈએ કે આ સહાયક પગલા ખરેખર નાના વ્યવસાયો સુધી પહોંચ્યા છે કે નહીં? જીએસટી રજીસ્ટ્રેશન અને ફાઇલિંગ માટે તમામ ડિજિટલ પ્રક્રિયાઓ હોવા છતાં ઘણા નાના વેપારીઓ માટે આ સંપૂર્ણ સિસ્ટમ બહુ જટિલ છે. તેમને કમ્પ્યુટર કે સ્માર્ટફોન પર કામ કરવાની આદત નથી, અને મધ્યસ્થો પર આધાર રાખવાથી તેમને વધારાનો ખર્ચ પડે છે.

જીએસટી એકીકૃત કર-પ્રણાલી છે, એવું કહેવાય છે. પણ પ્રશ્ન એ છે કે આ એકીકરણ નાના વ્યવસાયો સુધી કેટલો પહોંચ્યો છે? ઘણા નાના દુકાનદારો પહેલા લોકલ બજારમાં આરામથી વેપાર કરતા હતા, પણ હવે તેમને સમગ્ર ભારત માટે તૈયાર થવાની જરૂર છે. આ એક મોટો દબાણ છે! તેમની છોટી-મોટી ગણિત અને સ્થાનિક ગ્રાહકો પર આધારિત વ્યવસ્થા એકાએક બદલાઈ છે, અને તેમને પોતાની જાતને ફરીથી બનાવવામાં મુશ્કેલી થઈ છે.

તમે કહો છો કે ડિજિટલ તકનીક સમય અને પૈસા બચાવે છે, પણ જો નાના વ્યવસાયો માટે આ તકનીક પોતાની સમસ્યા બની જાય તો? પ્રારંભમાં થોડી અસુવિધા પડી હોય, એવું કહેવાય છે. પણ એ અસુવિધા જો કેટલાક વર્ષો સુધી ટકી જાય તો? આ વાતો પણ વિચારવી જોઈએ.

તો મારે એમ કહેવાનું છે કે જીએસટી લાંબા ગાળામાં ઉપયોગી થઈ શકે છે, પણ તેના શરૂઆતી અસરો નાના વ્યવસાયો પર ખૂબ જ નકારાત્મક રહી છે. આ તફાવતને સમજવો જરૂરી છે.

જીએસટીની શરૂઆતમાં થોડી અસુવિધા હતી, એવું માનવામાં કોઈ વાંચણી નથી. પણ આપણે એ પણ જોવાની જરૂર છે કે જીએસટીનો લાંબો અસરકારક દ્રષ્ટિકોણ શું છે. જીએસટી ફક્ત ટેક્સ સંગ્રહની પ્રણાલી જ નથી બદલી, પરંતુ તેણે ગુજરાતના વ્યવસાયોને રાજ્ય કરતા દેશવ્યાપી બજાર તરફ ધકેલ્યા છે.

નાના વ્યવસાયો માટે ડિજિટલ તકનીક અજાણ હોય તો સમસ્યા થાય એવું સમજી શકાય. પણ આપણે જોઈએ કે સરકારે આ માટે ઘણા પ્રશિક્ષણ કાર્યક્રમો અને હેલ્પલાઇન ઉપલબ્ધ કરાડ્યા છે. સૌથી મહત્વનું એ છે કે જીએસટીની પ્રક્રિયા સમય જતાં સરળ બની રહી છે, અને નાના વ્યવસાયો પણ ધીમે ધીમે આ સિસ્ટમમાં ઢળી રહ્યા છે. જો કેટલાક લોકો મધ્યસ્થો પર આધાર રાખે છે, તો પણ તે એક સમયસર પ્રક્રિયા છે. દરેક વિવરણમાં સુધારા થતા રહેશે.

વધુમાં, જીએસટીને લીધે નાના વ્યવસાયો પણ ક્રેડિટ લેવાનો લાભ મેળવી શકે છે, જે પહેલા શક્ય ન હતું. આ તો સ્પષ્ટ છે કે જીએસટી નાના વ્યવસાયોને વિસ્તરવા માટે નવી તકો પણ આપે છે. હા, શરૂઆતમાં થોડી ચૂંટણી પડી હોય તો પણ લાંબા ગાળામાં તે ફાયદાકારક સાબિત થશે.

બધું કહીએ તો, જીએસટી એ ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થા માટે એક ક્રાંતિકારી પગલું છે, જેની અસરો સમય જતાં સ્પષ્ટ થશે. નાના વ્યવસાયો પણ આ વિવસ્થામાં સમાવેશ થઈ રહ્યા છે, અને તેમની પ્રગતિ પણ જોઈ શકાશે.

જીએસટી લાંબા ગાળામાં ફાયદાકારક સાબિત થશે, એવું કહેવાય છે. પણ આપણે જોઈએ કે કેટલા નાના વ્યવસાયો આ રસ્તા પર ટકી શક્યા છે? ઘણા નાના વ્યવસાયો તો જીએસટીની જટિલતાઓ અને વધુ ખર્ચ નાથી શક્યા અને બંધ થઈ ગયા છે. આ વાતો પણ મહત્વની છે.

સરકારે પ્રશિક્ષણ અને હેલ્પલાઇન ઉપલબ્ધ કરાડી છે, એ સાચું છે. પણ આ સૌ વસ્તુઓ માત્ર શહેરો સુધી જ પહોંચી શકી છે. ગામડાંમાં અને નાના શહેરોમાં આ સગવડો કેટલી પ્રભાવી રહી છે? ઘણા વેપારીઓ માટે આ મદદ પૂરી પાડવામાં આવી નથી, અને તેઓ મધ્યસ્થો પર આધાર રાખવાને બદલે બંધ થઈ ગયા છે. આ ઝૂંબેશ તો આપણે સ્વીકારવી જોઈએ.

ક્રેડિટ લેવાનો લાભ મળે છે, એ પણ સાચું છે. પણ આ લાભ મેળવવા માટે પણ નાના વ્યવસાયોને ડિજિટલ પ્રક્રિયાઓમાં મહારત હોવી જોઈએ, જે દરેક માટે સરળ નથી. અને જો ક્રેડિટ લેવામાં પણ વખત લાગે, તો તે પણ તેમના માટે દબાણ બને છે.

તો મારે એમ કહેવાનું છે કે જીએસટીની લાંબા ગાળાની ફાયદાકારકતા વિશે વાત કરતા પહેલા, આપણે તેની શરૂઆતમાં થતી નુકસાનો પણ જોવી જોઈએ. જીએસટી નાના વ્યવસાયોને વિસ્તરવાની તક આપે છે, પણ તે જ વખતે તેમને ટકી રહેવા માટે પણ મોટો દબાણ પડ્યો છે. આ બંને બાજુઓ જોવી જરૂરી છે.