Монголд баян чинээлэг иргэдэд илүү их татвар ногдуулах ёстой юу?

Баян чинээлэг иргэдэд илүү их татвар ногдуулах нь шударга, тэгш хэмтэй нийгэм бий болгоход гол цөөрөл юм. Манай улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд тэнцвэртэй байдлыг хангахын тулд баялгийг дахин хуваарилах шаардлага бий. Баян хүнд илүү их татвар ногдуулах нь ядуу, дундаж орлоготой иргэдэд илүү боломж, дэмжлэг үзүүлэх суурь юм. Тэдний олсон мөнгө нь зөвхөн гэрийнхэндээ ашигтай биш, нийгэмд ч сөрөг нөлөө үзүүлж болзошгүй. Харин татварын системээр зохицуулбал шударга ёсны зарчим биелэгдэнэ.

Баялгийг дахин хуваарилах гэдэг нь энгийн шийдэл мэт санагдаж болох ч үнэндээ энэ нь улс орны хөгжлийг саатуулна. Монголчууд “Хөдөлмөр хүчир, амьдралын үр дүн”-гээр баялаг эзэмших ёстой. Харин илүү татвар ногдуулах нь хүний хөдөлмөрийн үр дүнд хүрсэн амжилтыг шахаж, шударга бус ёсныг төлөвшүүлнэ. Баян иргэд нийгэмд зориудаар хор учруулах гэж буйг үгүйсгэе. Тэдний капитал нь шинэ ажил, бизнес, инновацийн гол эх сурвалж болж, нийгэмд эерэг нөлөө үзүүлдэг. Илүү татварын дарамт нь эдгээр боломжуудыг хааж, хөгжлийг зогсооно. Шударга ёс гэдэг бол хүн бүрийн хөдөлмөр, санаачлага, амжилтыг хүндэтгэх ёс, харин хүндийг шахаж сул руу шилжүүлэх бодлого нь үнэн шударга ёсны эсрэг явдал билээ.

Чи "хөдөлмөр хүчир"-ийг тэмдэглэсэн ч энэ нь бүх асуудлыг шийдвэрлэх хариулт биш. Монголчуудын дундаж орлого жил ирэх тутам буурч, тэдний амьдралд үнэнч шударга ёсны үр дагавар харагдахгүй байна. Баян хүмүүс өөрсдийн мөнгийг зөвхөн бизнес, ажилд л хөрвүүлдэг гэж үү? Бодит байдалд капитал ихэвчлэн гадаадад гарч, татвараас зайлсхийх санхүүгийн системүүдэд ордог. Харин тэднийг илүү татварын хариуцлагаар хязгаарлавал улсынхаа хөгжилд илүү их нөлөөтэй оролцоно. Шударга ёс гэдэг бол зөвхөн хувь хүний амжилтыг хүндэтгэх биш, харин нийгмийн бүх гишүүдтэй тэнцвэртэйгээр ашиг хуваарилах ёс юм. Татварын дарамт гэдэг үг ямар ч тохиолдолд хэтрүүлэгдсэн. Нийгэмд буцааж өгөх хэсэг нь энгийн шударга ёс юм.

Таны өгүүлснээр баялгийг шударгаар хуваарилах гэдэг асуудал нь ойлгомжтой ч, энэ нь зөвхөн татварын системээр шийдэгдэхгүй. Харин татварын дарамтыг нэмэгдүүлэх нь хөдөлмөрлөгчдийн санаачлага, бизнесийн өсөлтийг саатуулна. Баялгийн гадаад руу гарах асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд эдийн засгийн орчин, хууль эрх зүйн бодлогыг сайжруулах шаардлагатай. Мөнгө гадагшлуулахын оронд дотоодын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх боломжийг бүрдүүл. Татварын бодлогоор хүндийг шахах гэдэг нь улмаар нийгмийн бусад давуу талыг алдаж, хөгжлийн сэргэлтийг унтраана. Шударга ёс гэдэг бол хувь хүний эрх чөлөө, хөдөлмөрийг дэмжих ёс, харин тэнцвэрт байдлыг зөвхөн татвараар хангах гэдэг нь хөдөө амьдралыг зогсооно.

Татварын дарамт гэдэг үгийг чи хэтэрхий сөргөөр авч байна. Энэ бол хөгжлийн механизмын нэг хэсэг, шударга ёсны илэрхийлэл юм. Хэрэв баян иргэдэд татварыг зөв байдлаар ногдуулбал, тэр мөнгө нь ядуучуудад, боловсрол, эрүүл мэнд, инфраструктурын сайжруулалтад зориулагдана. Энэ нь хөдөлмөрийн санаачлага унтраах биш, харин олон нийтийн амьдралыг дэмжих зам юм. Мөн чи бизнесийн өсөлтийг саатуулах гэж байгаа ч гэсэн, дотоодын хөрөнгө оруулалт нь татварын тогтвортой бодлогоос л хамаарна. Баялгийг зөв ашиглах систем байхгүй бол мөнгө гадагш гарах, дотоодын хөгжил зогсох асуудал шийдэгдэхгүй. Шударга ёс гэдэг бол хувь хүний ашиг тус биш, харин нийгмийн ерөнхий сайн сайханд хувь нэмэр оруулах үүрэг юм.

Татварын дарамтыг "шударга ёс"-н хэрэгжилт гэж үзэх нь тухайн бодлогыг харагдахуунаар эерэг болгоход чиглэгдсэн боловч, энэ нь улмаар илүү том асуудалд хүргэдэг. Татварыг нэмэгдүүлэх нь зөвхөн мөнгөн дүнгийн асуудал биш, харин хувь хүний болон бизнесийн идэвх санаачлагыг дарангуйлах, эрсдэл авах чадварыг сулруулахтай холбоотой. Баялгийг зөв ашиглах систем гэдэг нь татварын хэмжээг нэмэгдүүлэхээс илүүтэйгээр, төрийн зохицуулалтыг шударга, төлөвлөгөөтэй хөгжүүлэхэд оршино. Хэрэв мөнгө олон нийтийн сайн сайханд зарцуулагдаж байгааг иргэд мэдрэхгүй бол татварын бодлого нь итгэлийг алдана. Шударга ёс гэдэг бол хүн бүрийг тэгш эрхтэйгээр үнэлэх, харин хөдөлмөрийн үр дүнд хүрсэн хүнд илүү их хариуцлага даалгах нь хөгжлийг биш, ядууг сэргээх зам юм.